Fajny artykuł. Doczepię się tylko fragmentu o czerwonych mundurach brytyjskich, które miały by odzwierciedlać kolory flagi Anglii.. Cutuje:

„Part of the reforms that created the New Model Army was to give all the soldiers the same uniform, rather than every regiment being different.These uniforms were supplied and paid for by Parliament, acquired from several different private contractors. As always, the government bought from the lowest bidder – and it so happened that a dye called 'Venetian red’ was the cheapest on the market in those days. So the army of Parliament was dressed in red coats because that was the lowest-cost option.

After the Civil Wars were over, the restored monarchy carried on supplying red uniforms for the same reason – they were cheaper. ”

Spotkałem się już wiele razy z tym uzasadnieniem i traktuję je jako pewne.

Na umundurowanie siedemnastowiecznych strzelców moskiewskich (z którymi walczyliśmy w wojnie polsko-rosyjskiej 1654-1667) składały się dwie suknie: spodnia (зипун – żupan) i wierzchnia (верхний кафтан – kaftan wierzchni). Zastępcy dowódcy i setnicy nosili suknie wierzchnie, według źródeł rosyjskich „w typie wschodnioeuropejskim”, z rękawami rozciętymi od ramion do łokcia. Oficerski kaftan wierzchni strzelców moskiewskich i kontusz, a precyzyjniej rzecz biorąc – kontusz polski, posiadają tak wiele cech wspólnych, że ich porównywanie ze sobą jest jak najbardziej uzasadnione.

Kontusz – uroczysty strój pochodzenia tureckiego, noszono w Polsce nie od XVIII wieku, lecz prawdopodobnie już w XVI, a z całą pewnością w XVII stuleciu. Sama nazwa pojawia się dopiero w roku 1648, jako zapożyczenie (podobnie zresztą jak sam ubiór) węgierskie. Wyloty – rękawy z rozcięciem od ramion do łokcia, nie są „polskim wynalazkiem” – występują również w kontuszach wschodnich. Prawdopodobnie wyłącznie polskie są tzw. łapcie – wyloty (rękawy) całkowicie rozcięte. Kontusz polski jako nasz oryginalny strój narodowy, formuje się ostatecznie w XVIII wieku.

Dla ścisłości – regimenty brytyjskie (25 tys.) stanowiły ponad 40 proc. kontyngentu Wellingtona, liczącego w sumie ok. 68 tys. ludzi. Byli najliczniejszą grupą. Prusaków pod Bluecherem przybyło ok. 50 tys. i bez nich zapewne historia Europy potoczyłaby się inaczej. Dziękuję, że Pan to zaznaczył. Rola Brytyjczyków była wyolbrzymiana, ja jednak odnoszę się przede wszystkim do mitologii związanej ze szkarłatnym mundurem, mniej do faktów, na których bazuje. Ale skoryguję wpis, bo faktycznie wygląda, jakbym całość zwycięstwa przypisał Wyspiarzom.

Bardzo słusznie. Wahałem się przez chwilę, czy porównać suknie Moskali do żupana czy kontusza, ale, wiedząc, że żupan był raczej ubiorem spodnim, napisałem o kontuszu, jako o tym, co przede wszystkim rzuca się w oczy w wizerunkach sarmatów. To oczywiście błąd, który już poprawiam. Rosyjskie suknie mają przecież niemal identyczną formę jak polskie żupany.

Nie twierdziłem, że czako wywodzi się od cylindra – pisząc, że to jego odpowiednik, podkreślam tylko, za badaczami francuskimi, równoczesność wzrostu popularności wysokich nakryć głowy (cywilnych i militarnych) na Zachodzie Europy.

Co do hełmów – Klaus Ulrich Keubke podnosi kwestię ochrony przed odłamkami i pociskiem karabinowym właśnie jako przyczynę popularności pikielhauby, ale jak było naprawdę – nie sprawdzałem. Oczywiście skórzany wariant to sprawa osobna.

Przejdźmy do napoleońskiej kawalerii. To, że typ hełmu nazywa się koryncki to jedno, osobną kwestią jest, z kim go większości czytelników najłatwiej skojarzyć. Skoro chodzili w nim Spartanie, to chyba nie popełniłem nadużycia na nich właśnie wskazując.

Co do szarży lekkiej brygady – w relacjach uczestników bitwy pod Bałakławą, które czytałem, wybija się obraz dziesiątkowania Brytyjczyków przez armaty podczas jazdy wąwozem. Skąd Pan ma informację o tym, że największe straty poniesiono w bezpośrednim starciu?

A Brytyjczyków pod Waterloo było Malutko, nie licząc Prusaków w armii sprzymierzonych większość stanowili Belgowie, Holendrzy i Niemcy.

Zahaczę o ten temat, pisząc o XX wieku, ale nie wiem, czy zaspokoję Pańską ciekawość. To w sumie temat na jeszcze następną odsłonę cyklu, tylko nie wiem, czy czytelnicy nie będą już tematem zmęczeni…

To ważny głos, ja także sądzę, że zmianą w XX wieku jest daleko posunięta koncentracja na ergonomii i funkcjonalności, jeśli chodzi o projektowanie wyposażenia militarnego.