Ach wydłuża się nasza wymiana przemyśleń. Ha, Pan jest z innej generacji. Własny pokój (nieważny metraż), to był w tamtych czasach luksus! Zresztą to nie był jakiś kąt na przedmieściach, ale w centrum Warszawy, tuż obok placu Trzech Krzyży! Bardzo wielu mogło pomarzyć o takiej miejscówce. Tyrmand był królem życia w Warszawie, skonfrontowany jednak z „wielkim światem” okazał się prowincjuszem z fobiami. Błyszczał literacko i modowo tylko w stolicy nad Wisłą.

W połowie lat 50. dla trzydziestoparoletniego mężczyzny 6-metrowy (czy ile on mógł mieć) pokój w, dzisiaj byśmy powiedzieli, akademiku nie był już taką gratką. Ale nie bardzo chwytam, do czego Pan zmierza.

Tyrmand w PRL-u żył raptem lat 14 (1946-65), a w Ameryce 20 (1965-1985). Tu i tam był kontestatorem otaczającej rzeczywistości. Warszawa powojenna to było morze ruin. Problemy lokalowe, to był podstawowy problem dla większości.Tymczasem Tyrmand pieścił się ze swoim wyglądem zewnętrznym, mieszkając w czystej i ciepłej siedzibie YMCA z basenem i salami – dzisiaj byśmy powiedzieli – odnowy biologicznej!

A ja celowo odpisałem poważnie, bo tu faktycznie jest o czym gadać. Według mnie ekscytacja artefaktami u społeczeństwa na dorobku to niewystarczające wytłumaczenie. Jak Pan trafnie zauważył – większość się nie ekscytowała. Tyrmand, doceniający zmysłowe uroki świata, był tu wyjątkiem i również dlatego jest tak ciekawy. Tu nie chodzi tylko o szpan. Skłaniam się ku sądowi, że rozmaite wcielenia idealizmu mocno zdominowały Europę Północną i Wschodnią – przejawem tego jest dzielenie sfer życia na ważną, intelektualno-duchową, i nieistotną, związaną z materialnością. Nie uważam, że to zły punkt widzenia, ale nie jedyny. I alternatywą nie jest wyłącznie powierzchowny konsumeryzm. Tyrmand, jak sugeruje wiele fragmentów „Dziennika”, wierzył, że byt w jakiejś mierze określa świadomość. Że osoba obcująca z pięknem przedmiotów codziennego użytku staje się trochę inna, dlatego tak bezsilną wściekłość wywoływała w nim sytuacja polityczna i gospodarcza PRL.

Celowo napisałem prowokacyjny komentarz. W moim odczuciu „moda” nie tylko na ubrania, ale przede wszystkim jazz, była przejawem kontrkultury u Tyrmanda w PRL-u. Słusznie Pan zauważył, że w Ameryce uwypuklił się u Tyrmanda konserwatyzm, a w ubraniach nastąpiło rozluźnienie. Dlaczego? Bo nikt w sytej Ameryce nie ekscytował się legendarnymi skarpetami Tyrmanda. U nas ubranie wciąż wywołuje ekscytację, co jest typowym objawem pozyskiwania artefaktów przez społeczeństwo na dorobku. Powszechnie ceniony Kapuściński wracał z jedną parą dżinsów i kontenerem książek i cieszył się zasłużoną sławą. Nie sama szata zdobi człowieka. To tak w telegraficznym skrócie. ;)

Ja zawsze chętnie coś wytknę. ;)

Starałem się dać raczej krótki komentarz niż nużące analizy. Nie sądzę, aby to mogło spłycić Tyrmanda – jest przecież sporo interesujących publikacji na jego temat, do części odsyłam. Mam nadzieję, że zebrane przeze mnie cytaty z Tyrmanda i o Tyrmandzie zachęcą czytelników szmatkowego bloga do sięgnięcia po teksty pisarza. Ciekawe, że w Pańskiej wypowiedzi zarysowuje się klasyczny podział na dokonania i nieistotne stroje. Wątpię, czy Tyrmand by się z nim zgodził. Moda była dla niego ważna, zapewne nie ważniejsza od pisania, ale stanowiła ważną część codzienności. Być może więc ubiór to jest dobry temat? Myślę, że zbyt długo w Polsce spłycaliśmy sprawy z nim związane.

Mówi się także, że przyjechał do Ameryki za późno – kiedy nie była już tą, która najbardziej przypadała mu do gustu. Ale zapewne to przesadne spłycenie.